Droga człowieka
Ucząc się i wychowując człowiek "poprawia się" i "doskonali" (Gates). To, co dotychczas zdołaliśmy ustalić w odniesieniu do procesów wychowania czy też uczenia się, ma, jak widzieliśmy, charakter dość ogólnikowy i zdaje się nie ujmować jeszcze samej istoty rzeczy. Mówiliśmy nie tyle o samym procesie uczenia, ile o tym, do czego on prowadzi, czyli jakie są jego skutki. Było to dla nas niezbędne, ażeby ograniczyć nieco teren naszych dalszych poszukiwań. Jaki będzie ich porządek? Procesu uczenia się czy wychowalnia nie można pomyśleć sobie w oderwaniu od całego życia psychicznego jednostki. Jak wszelkie inne procesy psychiczne, uczenie się (wychowanie) musi mieć swoje źródła, musi opierać się na pewnych właściwościach psychiki ludzkiej i wiązać się mniej lub więcej z innymi procesami i funkcjami psychicznymi. Jako rezultat swego przebiegu uczenie się musi pozostawić pewne ślady psychiczne, które będą punktem wyjścia dalszych jeszcze procesów i zmian. Psychologia uczenia się musi oczywiście uwzględnić ten stan rzeczy, ażeby nie poruszać się w sferze abstrakcji pozbawionej realności.